Staatkundige structuur
Staatkundige structuur
Organisatie van het koninkrijk
De Nederlandse Antillen vormen een separaat land naast Aruba en Nederland als ‘partnerlanden’ binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Ze hebben elk een eigen regering en parlement. Het Koninkrijk der Nederlanden kun je zien als een laag bovenop de besturen van de drie landen. Er is een Koninkrijksregering, die bestaat uit de Nederlandse regering aangevuld met vertegenwoordigers van de Nederlandse Antillen en Aruba. Het buitenlandse beleid en de defensie van het Koninkrijk zijn zaken die op dit niveau worden geregeld. De Nederlandse Antillen en Aruba hebben beide een vertegenwoordiging van hun land in Nederland. Deze zijn allebei gevestigd in Den Haag.
Organisatie binnen de Nederlandse Antillen
Momenteel maken Bonaire, Saba en St. Eustatius (BES-eilanden) naast Curacao en Sint Maarten deel uit van de Nederlandse Antillen. Binnen de Nederlandse Antillen hebben de vijf eilandgebieden een eigen territoriale status en bevoegdheid. Deze eilandgebieden hebben een eigen bestuur dat is te vergelijken met het bestuur van een Nederlandse gemeente. De verhouding tussen de eilandgebieden en het land Nederlandse Antillen kun je ook vergelijken met de verhouding tussen Nederlandse gemeenten en het Rijk. De eilandgebieden hebben een gezaghebber (vgl. burgemeester), een bestuurscollege (vgl. college van burgemeester en wethouders) en een eilandsraad (vgl. gemeenteraad). Het land Nederlandse Antillen regelt zaken die voor de eilanden te lastig zijn om zelf te regelen. De bestuurslaag hierboven wordt gevormd door de regering van de Nederlandse Antillen.
Statuut van het koninkrijk der Nederlanden
Het Statuut is het document waarin de staatkundige relatie tussen de drie landen van het Koninkrijk is vastgelegd. Sinds 1986 zijn dit de landen Nederland, Aruba en de Nederlandse Antillen. Alle landen hebben het Statuut vrijwillige ondertekend. Met de totstandkoming van het Statuut werd de koloniale relatie beëindigd en werd een nieuwe rechtsorde aanvaard. Het uitgangspunt van het Statuut is een rechtsorde waarbij de landen hun eigen belangen zelfstandig behartigen, op voet van gelijkwaardigheid de gemeenschappelijke belangen verzorgen en elkaar over en weer bijstand verlenen. Het is gebaseerd op de beginselen van de democratische rechtsstaat. Alle drie de landen zijn verplicht om te zorgen voor de verwezenlijking van de rechten van de mens, rechtszekerheid en voor deugdelijkheid van bestuur. Het Statuut kan alleen veranderen als alle drie de landen daarmee instemmen.
In het Statuut is bijvoorbeeld vastgelegd dat de toelating van vreemdelingen een taak is van de landen zelf. Alle landen van het Koninkrijk beslissen zelf onder welke voorwaarden vreemdelingen in hun land kunnen verblijven. Als u zich als Nederlander wilt vestigen op de Nederlandse Antillen of Aruba moet u daarom aan een bepaalde voorwaarden die voor de betreffende eilanden gelden voldoen.
Staatkundige ontwikkelingen
Deze verhoudingen gaan veranderen als gevolg van afspraken die gemaakt zijn tussen de eilanden van de Nederlandse Antillen, Aruba en Nederland. De BES-eilanden worden openbare lichamen in een directe bande met Nederland en vallen hiermee straks ook direct binnen de territoriale grenzen van het land Nederland en onder de regering van Nederland. Curaçao en Sint Maarten worden, vergelijkbaar met Aruba, separate landen met een autonome status binnen het Nederlandse koninkrijk met eigen regeringen. Aanvankelijk zou de wijziging van de status binnen het koninkrijk op 15 december 2008 plaatsvinden, maar dit is nu uitgesteld, mogelijk naar eind 2010.
Ontwikkelingen op Bonaire, Saba en St Eustatius
In de Slotverklaring van de Miniconferentie over de toekomstige staatkundige positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba is onder meer afgesproken dat de eilanden openbare lichamen worden in de zin van artikel 134 van de Grondwet. In deze notitie staan de uitgangspunten voor de regeling van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Aan de hand van deze uitgangspunten zal de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (WolBES) worden ontworpen. In de WolBES – een Nederlandse wet in formele zin – wordt de bestuurlijke inrichting van de drie Caribische eilanden, alsmede de samenstelling en bevoegdheid van hun besturen geregeld. Voor gemeenten is dit geregeld in de Gemeentewet.
